Głóg to cenny krzew, którego owoce od wieków wykorzystywane są w medycynie ludowej do przygotowywania nalewek i soków o wyjątkowych właściwościach zdrowotnych. Nalewka z głogu, zwana również głogówką, zyskała popularność dzięki korzystnemu wpływowi na układ krążenia i serce. W tym artykule dowiesz się, kiedy zbierać owoce głogu, jak przygotować z nich nalewkę i sok oraz jakie mają właściwości lecznicze. Przedstawimy sprawdzone przepisy i praktyczne wskazówki, które pomogą Ci wykorzystać cenne właściwości tej rośliny.
Kiedy i jak zbierać owoce głogu?
Owoce głogu najlepiej zbierać od połowy września do połowy października, kiedy są w pełni dojrzałe i mają intensywny czerwony kolor [1]. W przeciwieństwie do innych owoców leśnych, głóg nie opada z drzew i pozostaje na gałęziach nawet do pierwszych przymrozków. To daje nam dłuższy okres na zbiory.
Podczas zbierania owoców głogu należy zwrócić uwagę na kilka istotnych kwestii:
- Wybieraj owoce jędrne, dobrze wybarwione, bez oznak pleśni czy uszkodzeń
- Zbieraj owoce bez szypułek, co ułatwi późniejsze przygotowanie nalewki
- Unikaj zbierania owoców rosnących przy ruchliwych drogach, gdzie mogą być zanieczyszczone spalinami
- Jeśli nie zdążysz zebrać owoców przed przymrozkami, nie ma problemu – naturalne przemrożenie również poprawia ich właściwości [2]
Po zebraniu owoców głogu, warto je przemrozić w zamrażarce przez około 2 tygodnie. Ten zabieg powoduje rozerwanie komórek roślinnych przez kryształki lodu, co ułatwia ekstrakcję substancji aktywnych podczas przygotowywania nalewki oraz poprawia smak – owoce stają się mniej cierpkie i słodsze [3].
Głóg jednoszyjkowy i dwuszyjkowy – różnice
W Polsce występują dwa główne gatunki głogu wykorzystywane do przygotowywania nalewek: głóg jednoszyjkowy (Crataegus monogyna) i głóg dwuszyjkowy (Crataegus laevigata). Choć oba mają podobne właściwości lecznicze, różnią się wyglądem owoców i liści [4].
Głóg jednoszyjkowy
- Owoce mają podłużny kształt i brązowy odcień
- Zawierają pojedynczą pestkę
- Liście mają głębsze wcięcia
- Nadaje nalewce pomarańczowy kolor
Głóg dwuszyjkowy
- Owoce są bardziej kuliste i jasnoczerwone
- Zawierają 2-3 pestki
- Liście są pojedyncze i jajowate
- Nadaje nalewce czerwony kolor
Do przygotowania nalewki możesz wykorzystać owoce obu gatunków – wybór zależy głównie od dostępności. Oba rodzaje głogu zawierają cenne związki aktywne, które korzystnie wpływają na zdrowie, choć niektórzy zielarze uważają, że głóg dwuszyjkowy ma nieco silniejsze działanie [5].
Jak zrobić nalewkę z głogu na spirytusie? Sprawdzony przepis
Składniki na nalewkę z głogu:
- 1 kg owoców głogu (przemrożonych)
- 0,5 litra spirytusu 95%
- 0,5 litra wódki 40% (opcjonalnie zamiast części spirytusu)
- 250-330 g cukru lub 200 g miodu
- 5-8 goździków
- Kawałek kory cynamonu
- Skórka z 1 cytryny
- 500 ml wody
Sposób przygotowania:
- Owoce głogu dokładnie umyj i osusz. Jeśli nie były wcześniej przemrożone, umieść je w zamrażarce na około 2 tygodnie.
- Przemrożone owoce przełóż do dużego, czystego słoja. Dla lepszej ekstrakcji smaku możesz je lekko rozgnieść.
- Zalej owoce spirytusem (lub mieszanką spirytusu i wódki), tak aby całkowicie je pokrył. Zamknij szczelnie słój i odstaw w ciemne, chłodne miejsce na 2-4 tygodnie.
- Co kilka dni delikatnie wstrząśnij słojem, aby owoce równomiernie oddawały swoje aromaty do alkoholu.
- Po upływie czasu maceracji, zlej alkohol z owoców do oddzielnego naczynia. Owoce możesz odcisnąć, aby uzyskać maksimum ekstraktu.
- W garnku zagotuj wodę z cukrem lub miodem. Dodaj goździki, cynamon i skórkę z cytryny. Gotuj syrop przez kilka minut, aż składniki się rozpuszczą i oddadzą aromat.
- Odstaw syrop do ostygnięcia, a następnie wyjmij przyprawy.
- Połącz zlany alkohol z ostudzonym syropem, dokładnie wymieszaj.
- Przelej nalewkę do ciemnych butelek, zakorkuj i opisz datą przygotowania.
- Odstaw nalewkę w ciemne, chłodne miejsce na minimum 2 miesiące, a najlepiej na 6-8 miesięcy, aby smaki mogły się w pełni rozwinąć [6].
Nalewka z głogu najlepiej smakuje po dłuższym okresie leżakowania. Im dłużej będzie dojrzewać, tym łagodniejszy i bardziej zharmonizowany będzie jej smak. Optymalne dojrzewanie trwa około 8 miesięcy.
Sok z głogu – prosty przepis
Sok z głogu to alternatywa dla osób, które nie chcą lub nie mogą spożywać alkoholu, a pragną korzystać z prozdrowotnych właściwości tych owoców. Przygotowanie soku jest prostsze i szybsze niż nalewki.
Składniki na sok z głogu:
- 1 kg owoców głogu
- 250 g cukru lub miodu
- 500 ml wody
- 50 ml soku z cytryny
- Opcjonalnie: 100 g dzikiej róży lub żurawiny dla wzbogacenia smaku
Sposób przygotowania:
- Owoce głogu dokładnie umyj i usuń szypułki.
- W garnku zagotuj wodę z cukrem lub miodem, mieszając do całkowitego rozpuszczenia.
- Dodaj owoce głogu (i opcjonalnie dziką różę lub żurawinę) do syropu i gotuj na małym ogniu przez około 20 minut.
- Gdy owoce zmiękną, rozgnieć je tłuczkiem lub zblenduj.
- Gotuj całość jeszcze przez 5-10 minut.
- Odstaw do ostygnięcia, a następnie przecedź przez gazę lub drobne sitko.
- Dodaj sok z cytryny, dokładnie wymieszaj.
- Przelej sok do wyparzonych butelek i zapasteryzuj lub przechowuj w lodówce do 2 tygodni [7].
Aby usunąć pestki z głogu przed przygotowaniem soku, możesz użyć sitka o drobnych oczkach lub gazy. Po ugotowaniu i zmiękczeniu owoców, przeciśnij masę przez sitko, które zatrzyma pestki i skórki, a przepuści miąższ.
Co jeszcze można zrobić z głogu?
Owoce i kwiaty głogu są wszechstronnym surowcem, z którego można przygotować wiele różnych przetworów o właściwościach prozdrowotnych. Oto kilka popularnych propozycji:
Dżem z głogu
Dżem z głogu ma lekko cierpki smak, przypominający nieco dżem z jarzębiny. Jest bogaty w pektyny, dzięki czemu łatwo się żeluje.
Składniki: 500 g owoców głogu, 300-400 g cukru
Syrop z głogu
Syrop można dodawać do herbaty, deserów lub rozcieńczać wodą jako napój orzeźwiający. Doskonały sposób na codzienne wsparcie serca.
Składniki: 500 g owoców głogu, 500 g cukru, 250 ml wody, sok z cytryny
Herbata z kwiatów głogu
Suszone kwiaty głogu zbierane w maju mają delikatny, przyjemny aromat i silne działanie uspokajające oraz wspomagające pracę serca.
Przygotowanie: 1-2 łyżeczki suszonych kwiatów zalać wrzątkiem, parzyć 10 minut
Warto również wspomnieć o możliwości przygotowania nalewki mieszanej, łączącej owoce głogu z innymi owocami leśnymi, takimi jak dzika róża, jarzębina czy tarnina. Takie połączenie wzbogaca smak i właściwości zdrowotne nalewki [8].
Właściwości zdrowotne nalewki z głogu
Nalewka z głogu zawdzięcza swoje lecznicze właściwości bogactwu związków biologicznie czynnych obecnych w owocach. Wśród najważniejszych składników aktywnych znajdują się flawonoidy, procyjanidyny, aminy aromatyczne, witaminy A i C oraz minerały [9].
Główne właściwości zdrowotne nalewki z głogu:
Układ krążenia:
- Rozszerza naczynia wieńcowe, poprawiając ukrwienie mięśnia sercowego
- Wzmacnia siłę skurczu serca
- Reguluje rytm serca, szczególnie przy częstoskurczu
- Obniża ciśnienie tętnicze krwi
- Zmniejsza poziom cholesterolu we krwi
Układ nerwowy:
- Działa uspokajająco i przeciwlękowo
- Pomaga przy bezsenności i zaburzeniach snu
- Łagodzi objawy nerwicy
- Wspomaga w stanach depresyjnych
- Zmniejsza nadpobudliwość
Dodatkowo nalewka z głogu wykazuje działanie:
- Przeciwalergiczne – hamuje reakcje uczuleniowe i łagodzi swędzące wysypki
- Moczopędne – zwiększa produkcję moczu, co pomaga w oczyszczaniu organizmu
- Przeciwzapalne – łagodzi stany zapalne w organizmie
- Antyoksydacyjne – zwalcza wolne rodniki, spowalniając procesy starzenia
- Wzmacniające – poprawia wydolność tlenową organizmu
Aby osiągnąć efekt terapeutyczny, nalewkę z głogu należy stosować regularnie przez dłuższy czas, minimum 6-8 tygodni. Pełne działanie może być odczuwalne nawet po 10 tygodniach stosowania. Zalecana dawka to 25-30 ml dziennie, najlepiej podzielona na dwie porcje [10].
Przeciwwskazania i środki ostrożności
Nalewka z głogu, mimo swoich licznych właściwości zdrowotnych, zawiera alkohol i nie powinna być spożywana przez:
- Kobiety w ciąży i karmiące piersią
- Dzieci i młodzież poniżej 18 roku życia
- Osoby z chorobami wątroby
- Osoby przyjmujące leki, których działanie może być zmienione przez alkohol
- Osoby przyjmujące leki nasercowe, szczególnie glikozydy naparstnicy
- Osoby z bardzo niskim ciśnieniem krwi
Sam głóg jest rośliną bezpieczną i rzadko wywołuje działania niepożądane. Jednak długotrwałe stosowanie preparatów z głogu powinno być konsultowane z lekarzem, szczególnie w przypadku osób z chorobami serca. Nie należy stosować nalewki z głogu jako zamiennika przepisanych leków bez konsultacji z lekarzem [11].
Jak przechowywać nalewkę i sok z głogu?
Prawidłowe przechowywanie nalewki i soku z głogu ma kluczowe znaczenie dla zachowania ich właściwości i smaku:
Przechowywanie nalewki:
- Używaj ciemnych, szklanych butelek, które chronią zawartość przed światłem
- Przechowuj w chłodnym (10-15°C), ciemnym miejscu, np. w piwnicy lub spiżarni
- Szczelnie zamknięta nalewka z głogu może zachować swoje właściwości nawet przez kilka lat
- Zawsze opisuj butelki datą przygotowania
Przechowywanie soku:
- Sok najlepiej przechowywać w wyparzonych, szczelnie zamkniętych butelkach
- Zapasteryzowany sok można przechowywać w spiżarni do roku
- Niepasteryzowany sok należy przechowywać w lodówce i spożyć w ciągu 2 tygodni
- Po otwarciu sok zawsze przechowuj w lodówce i zużyj w ciągu kilku dni
Podsumowanie
Nalewka z głogu i sok to cenne przetwory, które łączą w sobie walory smakowe z licznymi właściwościami zdrowotnymi. Przygotowanie ich w domu jest stosunkowo proste i pozwala na pełne wykorzystanie dobroczynnych właściwości tej niezwykłej rośliny. Owoce głogu, zbierane jesienią i odpowiednio przetworzone, mogą stanowić naturalne wsparcie dla serca i układu krążenia przez cały rok.
Pamiętaj, że zarówno nalewka, jak i sok z głogu najlepiej działają przy regularnym, długotrwałym stosowaniu. Nie są to środki na doraźne problemy, ale raczej element profilaktyki zdrowotnej i wsparcia dla organizmu. Zawsze konsultuj stosowanie preparatów ziołowych z lekarzem, szczególnie jeśli przyjmujesz leki lub cierpisz na przewlekłe choroby.
Najczęściej zadawane pytania
Czy można pić nalewkę z głogu codziennie?
Nalewkę z głogu można stosować codziennie, ale w umiarkowanych ilościach – zalecana dawka to 25-30 ml dziennie, najlepiej podzielona na dwie porcje. Kuracja powinna trwać 6-8 tygodni, po czym warto zrobić 2-tygodniową przerwę. Ze względu na zawartość alkoholu, nalewka nie powinna być stosowana przez osoby, które nie mogą spożywać alkoholu. W takim przypadku lepszą alternatywą będzie sok lub herbata z głogu.
Jak odróżnić głóg od innych podobnych krzewów?
Głóg można rozpoznać po charakterystycznych cechach: to krzew lub niewielkie drzewo z ciernistymi gałęziami. Wiosną kwitnie białymi lub kremowymi kwiatami zebranymi w baldachogrona. Liście są klapowane, z ząbkowanym brzegiem. Jesienią pojawiają się charakterystyczne czerwone owoce wielkości około 1 cm, zawierające twarde pestki. Głóg można pomylić z jarząbem, ale owoce jarzębu są mniejsze i rosną w gronach, a nie pojedynczo jak u głogu. W razie wątpliwości warto skonsultować się z doświadczonym zielarzem lub botanikiem.
Czy nalewka z głogu może wchodzić w interakcje z lekami?
Tak, nalewka z głogu może wchodzić w interakcje z niektórymi lekami, szczególnie z preparatami nasercowymi, w tym glikozydami naparstnicy, beta-blokerami i lekami obniżającymi ciśnienie. Głóg może wzmacniać działanie tych leków, co może prowadzić do nadmiernego spadku ciśnienia. Ponadto, ze względu na zawartość alkoholu, nalewka może wchodzić w interakcje z lekami, których działanie zmienia alkohol, np. antybiotykami, lekami przeciwdepresyjnymi czy przeciwpadaczkowymi. Zawsze należy skonsultować stosowanie nalewki z głogu z lekarzem, jeśli przyjmuje się jakiekolwiek leki.
Jak długo nalewka z głogu zachowuje swoje właściwości lecznicze?
Prawidłowo przygotowana i przechowywana nalewka z głogu zachowuje swoje właściwości lecznicze przez 2-3 lata. Kluczowe jest przechowywanie jej w ciemnych, szklanych butelkach, w chłodnym i zacienionym miejscu. Z czasem nalewka może nieco zmienić kolor i smak, stając się łagodniejsza, ale jej właściwości lecznicze pozostają aktywne. Warto jednak co roku przygotowywać świeżą partię nalewki, aby korzystać z optymalnych właściwości.
Źródła
- Rokicka-Żuk A., „Najzdrowsze owoce z lasu i łąki. Zbieraj i rób z nich przetwory”, Strona Zdrowia, 2022. https://stronazdrowia.pl/najzdrowsze-owoce-z-lasu-i-laki-zbieraj-i-rob-z-nich-przetwory-lepsze-niz-z-upraw/ar/c14-16715531
- Siemiaszko A., „Nalewki na wzmocnienie organizmu. Sprawdź ich właściwości zdrowotne”, Strona Zdrowia, 2023. https://stronazdrowia.pl/nalewki-na-wzmocnienie-organizmu-sprawdz-ich-wlasciwosci-zdrowotne/ar/c14-17056455
- Piasecka R., „Nalewka z głogu”, Przyślij Przepis, 2022. https://www.przyslijprzepis.pl/przepis/nalewka-z-glogu
- Bobbe S., „Jarzębina i jej właściwości. Czy jest jadalna, kiedy ją zbierać, do czego wykorzystać”, Strona Zdrowia, 2022. https://stronazdrowia.pl/jarzebina-i-jej-wlasciwosci-czy-jest-jadalna-kiedy-ja-zbierac-do-czego-wykorzystac/ar/c14-16835659
- „Nalewka z głogu, czyli głogówka, dżem z głogu i sok z głogu – przepisy”, Superbutelki, 2023. https://superbutelki.pl/pl/blog/Nalewka-z-glogu%2C-czyli-glogowka%2C-dzem-z-glogu-i-sok-z-glogu-przepisy/137
- „Jak zrobić nalewkę z głogu? Sprawdzony przepis”, Alkohole Świata, 2023. https://www.alkoholeswiata.com/blog/jak-zrobic-nalewke-z-glogu-sprawdzony-przepis/
- „Nalewka z głogu”, Gotuj w stylu eko, 2022. https://gotujwstylueko.pl/przepisy/nalewka-z-glogu
- Siemiaszko A., „Jarzębiak obniży ciśnienie i złagodzeni objawy przeziębienia. Wypróbuj prosty przepis”, Strona Zdrowia, 2022. https://stronazdrowia.pl/jarzebiak-obnizy-cisnienie-i-zlagodzeni-objawy-przeziebienia-wyprobuj-prosty-przepis/ar/c14-16835673
- „Lek z dzikich owoców to najlepsza nalewka na ciśnienie, nerwice i alergie”, Strona Zdrowia, 2022. https://stronazdrowia.pl/lek-z-dzikich-owocow-to-najlepsza-nalewka-na-cisnienie-nerwice-i-alergie-musisz-ja-zrobic-teraz/ar/c14-16890943
- Rokicka-Żuk A., „Tych owoców nie zbieraj. Mogą wyglądać podobnie do jadalnych, ale są trujące”, Strona Zdrowia, 2022. https://stronazdrowia.pl/tych-owocow-nie-zbieraj-moga-wygladac-podobnie-do-jadalnych-ale-sa-trujace/ar/c14-16715527
Certyfikowany sędzia piwny (PSP) i wieloletni piwowar domowy z sukcesami na konkursach ogólnopolskich. W redakcji Kodeksu odpowiada za dział merytoryczny oraz testy sprzętu warzelniczego. Na co dzień poszukiwacz idealnego balansu między goryczką a pełnią smaku. Prywatnie fanatyk stylu Grodziskiego i kolekcjoner szkła degustacyjnego.
